We leven in een multiculturele samenleving en we kennen daarom ook allerlei uitvaartrituelen. Iedere uitvaart is anders, maar bij veel geloven en culturen horen speciale uitvaartrituelen. Ga je naar een uitvaart waarbij je niet bekend met het geloof of de cultuur? Yarden vertelt je wat je moet weten en wat je kunt verwachten bij deze uitvaarten.

Uitvaartrituelen: wat moet je weten voor je naar de uitvaart gaat

Al eeuwenlang wonen en leven we met allerlei geloven en culturen in Nederland. Al die geloven en culturen hebben ook hun eigen rituelen als het gaat om afscheid nemen. Het is handig om van te voren te weten wat je kunt verwachten als je bent uitgenodigd voor een uitvaart waarvan je niet bekend bent met de rituelen rondom het afscheid. Zo voorkom je dat je voor verrassingen komt te staan of dat je per ongeluk iets doet wat niet bij het ritueel hoort. Hieronder vind je een overzicht van de meest voorkomende geloven en culturen in Nederland en hun afscheidsrituelen.

Christelijke uitvaartrituelen

De plechtigheid begint de avond voor het afscheid, waarbij er een dienst is ter nagedachtenis aan de overledene. Deze is vaak sober en wordt voorgedragen door een dominee of priester. Meestal staat de kist dan ook in de kerk en kunnen aanwezigen afscheid nemen van de overledene. Al gebeurt dit ook wel bij mensen thuis als de overledene daar is opgebaard.

In de bijbel staat beschreven dat christenen begraven moeten worden, al kiezen steeds meer christenen ook voor een crematie.

Vereniging Yarden

Verschillende christelijke geloven

Hoe een uitvaart eruit ziet kan verschillen per christelijk geloof (protestant of katholiek). Steeds meer christenen willen persoonlijke begrafenissen of crematies en zullen deze regels invullen naar eigen wensen. Wat je vaak bij christelijke begrafenissen ziet is dat er bloemen, kaarsen en tekeningen worden achtergelaten bij het graf. Maar niet altijd, dus check dit voor de zekerheid van te voren.

Katholieke uitvaarten

Bij Katholieken uitvaarten zijn er een aantal rituelen met kaarsen, wierook en wijwater. De priester wacht de kist op en besprenkelt deze met wijwater. Daarna wordt de kist naar voren gereden en met de voeten naar de gasten toe neergezet. Vaak krijgen mensen een boekje met daarin de teksten en liederen die voorgedragen worden. De liederen zingt iedereen samen.

Na de dienst loopt iedereen meestal met de kist mee naar de begraafplaats, als deze op loopafstand is. Daar bewierookt de priester de kist en spreekt nog een aantal woorden. Hij sluit af met de tekst ‘‘Gij bent van stof en tot stof zult gij wederkeren’ en strooit aarde over de kist heen. Als iemand wordt gecremeerd worden de gasten na de dienst naar de condoleance ruimte begeleidt.

Protestantse uitvaarten

In een protestants christelijke uitvaartdienst is niet zozeer sprake van rituelen, maar staat het noemen van de naam van de overledene centraal. De naam waarmee de overledene is gedoopt wordt afgestaan aan God, die de naam bewaart. Doordat er niet echt vast omschreven rituelen zijn voor een uitvaartplechtigheid is er veel ruimte voor de familie om de dienst persoonlijk te maken. Tijdens de dienst wordt er meestal gebeden en gezongen, maar er is ook ruimte voor familieleden om zelf iets te vertellen over hun dierbare. De dominee gaat voor in de dienst. Hij of zij gaat ook mee naar de begraafplaats of het crematorium om daar met de familie en de belangstellenden te bidden.

Islamitische uitvaartrituelen

Als iemand overlijdt die islamitisch is, dan komen er een aantal regels bij kijken. Zo moet iemand binnen 24 uur begraven worden en mag die persoon niet worden gecremeerd. Binnen 24 uur begraven worden is in strijd met de regelgeving in Nederland, waar dat eigenlijk pas vanaf 36 uur mag. Je kunt bij de officier van Justitie wel aanvragen of iemand eerder begraven mag worden, dus hier zijn zeker mogelijkheden!

Tijdens de uitvaart zelf is er een gebed bij de moskee. Daar worden er drie rijen gemaakt waarbij iedereen bidt richting Mekka. Op de eerste rij bidden de mannen, op de tweede rij de kinderen en op de achterste rij bidden de vrouwen.
Er zijn islamitische begrafenissen waar je geen vrouwen zult zien. Zij wachten bij het graf of mogen pas de volgende dag naar het graf komen.

Na het gebed wordt de kist naar de begraafplaats gedragen. De mensen die de kist dragen worden afgewisseld. Veel mannen willen vaak helpen met het dragen van de kist omdat het wordt gezien als een goede daad. Daarom wisselen de dragers zich af, zodat iedereen zijn goede daad kan tonen.
Goed om te weten: bij islamitische uitvaarten worden er geen bloemen of kaarsen bij het graf neergelegd.

Hindoestaanse uitvaartrituelen

Hindoestanen geloven in reïncarnatie en het uitvaartritueel staat daarom in het teken van de overledene zo goed en rein mogelijk heen te laten gaan, zodat hij naar de bron kan terugkeren. Hindoestanen kiezen eigenlijk altijd voor een crematie omdat verbranding ervoor zorgt dat het lichaam het snelst terug kan naar de bron.

Bij een traditionele Hindoestaanse uitvaart scheert de oudste zoon zijn hoofd kaal op een klein plukje na als teken van rouw.

Vereniging Yarden

Het uitvaartritueel wordt afgesloten met het besprenkelen en bestrooien van de overledenen met bloemen, kruiden en geurwater. Dit doen de directe nabestaande zoals partners, broers, zussen en kinderen. Daarna mag de oudste zoon de kist in de oven stoppen en blijft de directe familie bij de verbranding.
Voor de gasten is het belangrijk om zo rein mogelijk te komen. Kleed je in het zwart of wit en je mag bloemen en kaarsjes meenemen. Eten voor de nabestaanden meenemen wordt ook zeker gewaardeerd.

Joodse uitvaartrituelen

Joodse mensen branden een kaarsje voor de overledene tot deze begraven is. Joodse mensen worden eigenlijk altijd begraven. Bij de uitvaart heerst er somberheid en bloemen worden hier meestal ook niet toegelaten. Weet ook dat het gebruikelijk is om pas te troosten nadat de overledene begraven is. Volgens joods gebruik moeten nabestaanden zich eerst bezighouden met het respecteren van de doden. Het troosten van de levenden komst pas nadat het lichaam begraven is.

Bij de begrafenis zullen de directe familieleden als eerste drie schepjes met grond op de kist gooien. Daarna doet de rest hetzelfde. Bij orthodoxe joodse mensen mogen alleen de mannen dit doen. Veel mensen nemen een steentje mee om op het graf te leggen. Zo laten zij zien dat ze de overledene niet zullen vergeten.

Surinaamse uitvaartrituelen

Suriname is een land met veel verschillende culturen en geloven. Ook de Surinamers in Nederland hebben allerlei verschillende rituelen als het gaat om afscheid nemen. Dit hangt af van hun eigen cultuur en geloof en wat hun achtergrond is. Suriname is een echte mengelmoes qua mensen met achtergronden zoals Chinees, Creools, Hindoestaans, Indiaas of Javaans. Afhankelijk van hun achtergrond en geloof, zullen ook deze gebruiken en rituelen worden gevolgd tijdens de uitvaart. Als je bent uitgenodigd voor een Surinaamse uitvaart, vraag dan welke achtergrond zij hebben en wat hun gebruiken zijn bij de uitvaart, want dit zal voor iedereen anders zijn.

Turkse uitvaartrituelen

De Turkse gemeenschap in Nederland verschilt sterk van geloof en levensovertuigingen. Dit heeft te maken met de streek waar ze vandaan komen, hun politieke en geloofsovertuigingen. Daarom verschillen de rituelen ook tijdens de uitvaart. Het grootste deel zal wel de Islamitische gebruiken volgen. Ook is er een groep die deze juist verwerpt, dus het is handig om dit van te voren te vragen. Veel Turkse Nederlanders willen in Turkije begraven worden, maar steeds meer mensen kiezen voor een graf in Nederland. Dit omdat ze zo dichter begraven liggen bij de woonplaats van hun kinderen.

Marokkaanse uitvaartrituelen

Eeuwige grafrust is belangrijk voor veel Marokkaanse mensen. Dit komt omdat dit belangrijk is in het Islamitische geloof. Omdat je in Nederland vaak geen garantie kan krijgen op eeuwige grafrust, laten veel mensen met Marokkaanse roots zich in Marokko begraven. Maar inmiddels laten ook steeds meer Nederlandse Marokkanen zich in Nederland begraven. Voornamelijk omdat de kinderen het graf van hun ouders regelmatig willen kunnen bezoeken. Bij de uitvaart zelf worden meestal de islamitische gebruiken en rituelen gevolgd.

Caribische uitvaartrituelen

Vaak zijn mensen uit het Caribische gebied Rooms-Katholiek en volgen ze deze gebruiken ook tijdens de uitvaart. Wat je wel veel ziet is dat mensen iets persoonlijks in de kist leggen om met de overledene mee te geven. Met de kist wordt er nog een rondje in of om het huis gemaakt. Dit maakt het afscheid definitief. Na de uitvaart zoeken mensen elkaar meestal op. Ze eten, drinken en rouwen samen. Vaak in combinatie met muziek en dans.

Acht dagen na de Caribische uitvaart worden de ramen opengezet, zodat de geest van de overledene rustig heen kan gaan. Manda spiritu bai, wordt dat genoemd. Oftewel: stuur de geest weg.

Vereniging Yarden

Chinese uitvaartrituelen

Veel Chinese mensen kiezen voor een begrafenis. Meestal verbranden mensen nepgeld bij een Chinese uitvaart. Dit doen zij omdat zij de overledene veel rijkdom wensen in het hiernamaals. Vaak krijgen aanwezigen stokjes brandende wierook in hun handen. Het is de bedoeling dat je hier drie keer een korte buiging mee maakt naar de overledene.

Veel rituelen bij een Chinese uitvaart staan in het teken van het verjaren van geesten. Zo draaien de aanwezigen zich om als de kist in het graf wordt gezet. Zo kun je de geest niet mee naar huis nemen. Ook zul je nooit een opgestoken paraplu zien tijdens een Chinese begrafenis, want daar kan de geest zich onder verschuilen.

Het is gebruikelijk om in het wit gekleed te gaan naar de uitvaart. Het liefst kleding van ongebleekt katoen. Zolang het maar niet rood is, want dat is de kleur van feest en geluk.

Kaapverdische uitvaartrituelen

Veel Kaapverdianen zijn Rooms-Katholiek en zij volgen ook de katholieke gebruiken bij de uitvaart. De uitvaarten zijn vaak druk, want familie is heel belangrijk. Meestal komt er ook familie uit Kaapverdië naar Nederland om afscheid te nemen.

Qua kleding ben je vrij in de keuze, zolang het maar netjes is. Al zul je wel zien dat veel mensen in het zwart gekleed gaan. Ook is het gebruikelijk om je verdriet te uiten. Bij een Kaapverdiaanse uitvaart huilen en schreeuwen vooral vrouwen om hun verdriet te tonen.

Molukse uitvaartrituelen

Samen zijn is het belangrijkste onderdeel van een Molukse uitvaart. Samen deel je het verdriet en verwerk je het verlies. De meeste Molukse mensen zijn protestant en houden de avond voor de uitvaart een malam penghiburan. Dit betekent letterlijk ‘de avond van de troost’. Vaak wordt deze dienst meer bezocht dan de uitvaart zelf. De predikant troost de aanwezigen dan met het gesproken woord.

Humanistische uitvaart

Bij een humanistische uitvaart gaat het om het leven en niet om het hiernamaals. Humanisten vinden het belangrijk dat iedereen op zijn eigen manier afscheid kan nemen. Ook staat de uitvaart meer in het teken van de nabestaanden dan bij de meeste andere geloven en culturen. Humanisten houden zich meestal niet bezig met de vraag of er leven is na de dood. Voor hen is het ‘t belangrijkst dat het leven goed wordt afgerond. Respect is hierbij een belangrijk thema. Ook is er aandacht voor de nabestaanden, want veel humanisten zien een uitvaart als een manier om weer verder te kunnen met het leven na het overlijden van een dierbare.

Pakistaanse uitvaartrituelen

Veel Pakistani volgen de uitvaartrituelen van de Islam. Uitvaarten zijn vaak somber en de overledene wordt niet altijd in een kist begraven. Soms alleen in een witte doek, zonder bloemen of andere zaken. Vaak willen zij in Pakistan zelf begraven worden, maar je ziet ook dat zij begraven worden op het Islamitische deel van een begraafplaats.

Vluchtelingen en asielzoekers

Bij vluchtelingen en asielzoekers is het afhankelijk van hun geloofsovertuigingen welke rituelen er tijdens de uitvaart uitgevoerd zullen worden. Vaak is een uitvaart voor vluchtelingen een dubbel rouwproces. Zij hebben familie, vrienden en bezittingen vaak achter moeten laten en hebben een traumatische reis naar Nederland gemaakt. Dit komt vaak ook allemaal naar boven als er iemand overlijdt. Uitvaarten van vluchtelingen en asielzoekers kunnen daarom emotioneel heftig zijn, omdat er meer dan alleen verdriet voor de overledene is.

Vraag het als je het niet weet

Alle verschillende geloven en culturen kennen hun eigen rituelen en regels. En de ene familie hecht heel veel waarde aan deze regels en de andere geeft er weer zijn eigen invulling aan. Als je niet weet wat de nabestaanden prettig vinden of wat er van jou verwacht wordt, vraag het aan een van de nabestaanden. Afscheid nemen is hoe dan ook iets heel persoonlijks en zal ondanks alle gebruiken en rituelen altijd weer anders zijn.


Ontdek onze nieuwsbrief

Één keer per maand verstuurd. Geen spam, dat beloven we.

  • Hidden
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.